صادرات محصولات کشاورزی به فدراسیون روسیه، همواره یکی از پرسودترین و در عین حال چالشبرانگیزترین بازارهای هدف برای کشاورزان و بازرگانان ایرانی بوده است. با ورود به سال ۲۰۲۵، سازمان نظارت بر حقوق مصرفکنندگان و رفاه انسانی روسیه (Rospotrebnadzor) و سرویس فدرال نظارت دامپزشکی و گیاهپزشکی (Rosselkhoznadzor)، قوانین سختگیرانهتری را برای باقیمانده سموم در محصولات وارداتی وضع کردهاند.
اطلاع دقیق از لیست سموم ممنوعه روسیه دیگر یک توصیه نیست، بلکه شرط بقای تجارت شماست. در این مقاله، ضمن بررسی تغییرات جدید، به اهمیت آنالیز و شناخت سموم مجاز میپردازیم تا از برگشت خوردن محمولههای صادراتی (ریجکت شدن بار) جلوگیری کنید.
فهرست مطالب
چرا روسیه قوانین سموم را در سال ۲۰۲۵ سختگیرانهتر کرده است؟
روسیه برخلاف بسیاری از کشورها که از لیست سیاه (Blacklist) استفاده میکنند، بر اساس لیست سفید (Positive List) عمل میکند. به این معنا که هر سمی که در لیست سموم مجاز روسیه ثبت نشده باشد، استفاده از آن ممنوع تلقی میشود.
در سال ۲۰۲۵، تمرکز بازرسان روسی بر روی سه محور اصلی است:
۱. حذف سموم با دوره ماندگاری بالا در خاک و محصول.
۲. ممنوعیت سمومی که بر سیستم عصبی انسان تأثیرگذارند (مانند برخی ارگانوفسفرهها).
۳. تطابق کامل نتایج آزمایشگاهی با استانداردهای MRL (حداکثر حد مجاز باقیمانده).
جدول سموم پرخطر و ممنوعه برای صادرات به روسیه (۲۰۲۵)
در جدول زیر، لیستی از مهمترین سمومی که در کشاورزی ایران رایج هستند اما وجود آنها (حتی در مقادیر اندک) باعث ریجکت شدن بار در گمرکات روسیه میشود، آورده شده است:
| نام سم (ماده موثره) | گروه شیمیایی | وضعیت در روسیه (۲۰۲۵) | جایگزین پیشنهادی (سموم مجاز) |
|---|---|---|---|
|
کلرپیریفوس (Chlorpyrifos) |
ارگانوفسفره |
کاملاً ممنوع |
اسپینوساد، آبامکتین (با رعایت دوره کارنس) |
|
دیازینون (Diazinon) |
ارگانوفسفره |
ممنوع / محدودیت شدید |
ایمیداکلوپراید (طبق دز استاندارد) |
|
پاراکوات (Paraquat) |
علفکش |
ممنوع |
گلایفوزیت (فقط در شرایط خاص و مدیریت شده) |
|
کاربندانزیم (Carbendazim) |
قارچکش |
ممنوع |
ترکیبات مسی، دیفنوکونازول |
|
پرمترین (Permethrin) |
پایروتروئید |
محدودیت شدید |
دلتامترین (با احتیاط) |
|
استامیپراید (Acetamiprid) |
نئونیکوتینوید |
نیاز به آنالیز دقیق (MRL پایین) |
تیاکلوپراید |
نکته بسیار مهم: وضعیت “ممنوع” به این معنی است که حد مجاز (MRL) این سموم در آزمایشها باید صفر یا در حد تشخیص دستگاه (LOD) باشد.
نقش کلیدی “آنالیز سموم” در موفقیت صادرات
بسیاری از صادرکنندگان تصور میکنند که تنها با خرید محصول از باغدار مطمئن، کار تمام است. اما تجربه نشان داده است که “اطمینان شفاهی” کافی نیست. انجام آنالیز سموم در آزمایشگاههای معتبر که مورد تأیید روسیه باشند، قبل از بارگیری کالا ضروری است.
فرآیند استاندارد آنالیز پیش از صادرات:
۱. نمونهبرداری تصادفی: نمونهبرداری باید از بخشهای مختلف محموله (نه فقط روی بار) انجام شود.
۲. تست چندگانه (Multi-Residue): درخواست تست غربالگری برای حداقل ۴۰۰ تا ۶۰۰ نوع سم.
۳. بررسی MRL: مقایسه نتایج آزمایشگاه با آخرین آپدیت استاندارد ملی روسیه.
چگونه از لیست سموم مجاز استفاده کنیم؟
برای اینکه محصول شما بدون دغدغه از مرز آستارا یا بنادر شمالی عبور کند، باید برنامه تغذیه و آفتکشها را بر اساس سموم مجاز فدراسیون روسیه تنظیم کنید.
- زمان سمپاشی: رعایت دقیق دوره کارنس (Pre-Harvest Interval) حیاتی است. حتی سموم مجاز اگر دیرتر از موعد استفاده شوند، در آنالیز نهایی مشکلساز خواهند شد.
- تطابق نام تجاری: مطمئن شوید سمی که استفاده میکنید در “کاتالوگ دولتی آفتکشهای روسیه” ثبت شده باشد.
- مدیریت تلفیقی آفات (IPM): استفاده از روشهای بیولوژیک به جای شیمیایی، امنترین راه برای عبور از فیلترهای روسیه است.
پرسشهای متداول
مهمترین تغییر در قوانین سموم روسیه برای سال ۲۰۲۵ چیست؟
روسیه در سال ۲۰۲۵ نظارت خود را بر اساس لیست سفید (Positive List) تشدید کرده است. این یعنی هر سمی که صراحتاً در لیست مجاز آنها نباشد، ممنوع است. همچنین تمرکز ویژهای بر حذف سموم با ماندگاری بالا و سموم مخرب سیستم عصبی (مانند برخی ارگانوفسفرهها) دارند.
آیا استفاده از سم دیازینون و کلرپیریفوس برای محصولات صادراتی به روسیه مجاز است؟
خیر. طبق لیست سیاه جدید، استفاده از کلرپیریفوس کاملاً ممنوع است و دیازینون نیز با محدودیتهای بسیار شدید (و در بسیاری موارد ممنوعیت) روبرو است. وجود حتی مقادیر ناچیز از این سموم در آنالیز آزمایشگاهی منجر به ریجکت شدن بار خواهد شد.
منظور از MRL در آنالیز سموم چیست؟
MRL مخفف “Maximum Residue Limit” به معنای حداکثر حد مجاز باقیمانده سم در محصول است. اگر نتیجه آزمایش محصول شما عددی بالاتر از استاندارد MRL روسیه را نشان دهد، بار شما اجازه ورود به خاک روسیه را نخواهد داشت. برای سموم ممنوعه، این عدد باید صفر باشد.
برای صادرات به روسیه چه نوع آنالیز سمی باید انجام دهیم؟
یک تست ساده کافی نیست. شما باید درخواست تست چندگانه (Multi-Residue) را به آزمایشگاههای معتبر بدهید که قابلیت شناسایی حداقل ۴۰۰ تا ۶۰۰ نوع سم را داشته باشند تا مطمئن شوید هیچ ماده غیرمجازی در محصول وجود ندارد.
آیا محصولات اگر از سموم مجاز استفاده کنیم، آیا باز هم امکان ریجکت شدن بار وجود دارد؟"ارگانیک" هستند؟
بله، اگر دوره کارنس (Pre-Harvest Interval) رعایت نشود. حتی سموم مجاز اگر در زمان نامناسب (نزدیک به برداشت) استفاده شوند، باقیمانده آنها در محصول بیش از حد مجاز (MRL) خواهد بود و باعث برگشت خوردن محموله میشود.
جایگزین مناسب برای سموم ممنوعه مثل پاراکوات چیست؟
برای علفکشهایی مانند پاراکوات که ممنوع شدهاند، میتوان تحت شرایط خاص مدیریتی از گلایفوزیت استفاده کرد. همچنین برای آفتکشها، استفاده از ترکیبات کمخطرتر مانند اسپینوساد یا روشهای کنترل بیولوژیک پیشنهاد میشود.
نتیجهگیری
صادرات به روسیه در نیازمند تغییر رویکرد از “کشاورزی سنتی” به “کشاورزی صادراتمحور” است. لیست سموم ممنوعه روسیه ۲۰۲۵ شوخیبردار نیست و نادیده گرفتن آنالیز سموم میتواند خسارات مالی سنگینی به بار آورد. با حذف سمومی مانند کلرپیریفوس و دیازینون از چرخه تولید و جایگزینی آنها با سموم مجاز و کمخطر، میتوانید سهم خود را در بازار بزرگ روسیه تضمین کنید.
